Saturday, December 4, 2010

20/11/2010-1/12/2010-Αφορισμοί της ημέρας

Ι
Δεν είναι ότι πήγες αριστερότερα. Είναι ότι αυτοί απ' τους οποίους όλο και απομακρύνεσαι δεν σταματούν να πηγαίνουν δεξιότερα. Η κρίση δεν σε ριζοσπαστικοποιεί ενεργητικά, σπρώχνοντάς σε πιο ακραιφνείς, πιο τολμηρές ιδέες. Σε ριζοσπαστικοποιεί παθητικά, κάνοντας τις ιδέες που είχες πριν όλο και λιγότερο αποδεκτές από την υπό διαμόρφωση κατανομή εφικτών πολιτικών θέσεων. Αυτό είναι ήδη μια ήττα χωρίς αμφιβολία: βρίσκεσαι, θέλοντας και μη, σε θέση άμυνας· αυτοδιορίζεσαι θεματοφύλακας αυτού που κινδυνεύει, όπως πάντα, να απαλειφθεί όχι απλώς από τη ζωή αλλά και από την ίδια τη μνήμη των ανθρώπων. Αλλά ποιος θέλει να νικήσει όταν νικά μόνο ο ντροπιαστικός συμβιβασμός με το ψέμμα;

ΙΙ
Ο κόσμος όπως είναι είναι κάτι το οποίο όσο περισσότερο αγαπάς τόσο περισσότερο οφείλεις να εχθρεύεσαι, και που όσο περισσότερο θέλεις να παρηγορήσεις τόσο λιγότερο οφείλεις να παρηγορείς.

ΙΙΙ
Η σκέψη ενάντια στη βαρβαρότητα δεν μπορεί να είναι σκέψη που εξακολουθεί τον πολιτισμένο δρόμο της ωσάν να μην αντιλαμβάνεται τη βαρβαρότητα που την περιβάλλει όλο και πιο ασφυκτικά. Μια τέτοια σκέψη δεν μπορεί να είναι παρά άλλοθι της ίδιας της βαρβαρότητας, μέσο νομιμοποίησης της δήθεν ανεκτικότητάς της. Η σκέψη ενάντια στη βαρβαρότητα είναι σκέψη που στρέφεται ενσυνείδητα ενάντια σ' αυτό που είναι βάρβαρο. Και αυτό προαπαιτεί πρώτα από όλα τη συνειδητοποίηση ότι η βαρβαρότητα δεν είναι κάποιου είδους παρέκκλιση από την εξελικτική πορεία του πολιτισμού. Η βαρβαρότητα, αντιθέτως, είναι πάντα η έκφραση της άρνησης του πολιτισμού από τον ίδιο του τον εαυτό. Είναι το όνομα της αποτυχίας του να τηρήσει την υπόσχεση που έδωσε στον εαυτό του.

Το δεύτερο προαπαιτούμενο της σκέψης ενάντια στη βαρβαρότητα είναι η ταυτοποίηση των πιο τετριμμένων, σιωπηρών, "ιδιωτικών" πλευρών της. Το να τελεί κάποιος που εργάζεται εν αγωνία για το αν θα μπορεί αύριο να συνεχίσει να πληρώσει το ενοίκιο του ή το σχολείο του παιδιού του είναι ήδη η πεμπτουσία της κοινωνικής βαρβαρότητας, της μετατροπής της κοινωνίας σε μηχανισμό αναίτιας και άδικης συντριβής του δικαιώματος στη ζωή των μελών της. Κάθε σκέψη που δεν εξεγείρεται παθιασμένα ενάντια στην προφάνεια --και, παραδόξως-- το τελικά απαρατήρητο αυτής της συντριβής, είναι ήδη βάρβαρη.

IV
Το θεμέλιο της φιλοσοφίας του έρωτα είναι ο Χέγκελ, αν και ο Χέγκελ δεν φημίζεται ως φιλόσοφος του έρωτα. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο δεν θα μπορούσε παρά να υπάρξει Λακάν. Ο Λακάν πραγματώνει τη φιλοσοφία του έρωτα που θεμελίωσε ο Χέγκελ --είναι, ουσιαστικά, ήδη ο εραστής του. Η βασική φόρμουλα του εγελιανο-λακανικού έρωτα: Το Ένα δεν μπορεί να ατενίσει τον εαυτό του και συνεπώς να πραγματωθεί ως an sich και für sich παρά διαιρώντας τον εαυτό του σε Δύο. Απέναντι στη φόρμουλα αυτή, ο Χέγκελ στέκεται στην όχθη της γαλήνης της πραγμάτωσης, ο Λακάν σ' αυτή του επίπονου της διαίρεσης.

Η διαίρεση ως μοίρασμα του μη έχειν είναι η κρυφή γραμμή που ενώνει έρωτα και πολιτική: όλοι οι εραστές είναι κομμουνιστές. Για τον εαυτό τους δεν κρατούν τίποτε, παρά μόνο την επίγνωση ότι δεν έχουν τίποτε να κρατήσουν για τον εαυτό τους.

V
Πειρασμός να απαντήσεις στην ιδέα ότι η επίκληση του φασισμού είναι γραφικότητα με αυτή που λέει ότι ο φασισμός εμφανίστηκε στην ιστορία ως διηνεκής προοπτική για το μέλλον, όπως ο Διαφωτισμός. Διαθεσιμότητα σήμερα των εξής θεμελιωδών του προϋποθέσεων: έθνος-κράτος + βιοπολιτική+καπιταλιστική κρίση + κοινωνική αποσύνθεση + θιγμένη μικροαστική τάξη + ταυτοποιήσιμοι "παρείσακτοι".

Απορρέοντα ερωτήματα: α) Πόση σημασία έχει για την ανάπτυξη φασιστικής κρίσιμης μάζας το να "μην γνωρίζει τον εαυτό της" --σε πρώτο στάδιο, τουλάχιστον-- ως φασιστική; β) Πόση σημασία έχει για τον φασισμό να ονομάσει ένα "προνομιακό" αντικείμενο καταδίωξης αντί να στοχεύει ευκαιριακά διαφορετικές πληθυσμιακές ομάδες θυμάτων; γ) Μπορεί να υπάρξει φασισμός όπου τόσο οι θύτες όσο και τα θύματα θα μπορούν να είναι μικροαστοί, φτάνει να μπορούν να διαχωριστούν μεταξύ τους με κάποιο άλλο κριτήριο από το ταξικό; Δεν ήταν ήδη πολλοί από τους Εβραίους που εξολοθρεύτηκαν το ίδιο μικροαστοί με τους θύτες τους;

VI
Ακόμα και όταν όλες οι άλλες πηγές νομιμοποίησης στερεύουν ή χάνουν την ορμή τους, απομένει παρ' όλα αυτά η αδράνεια. Η αδράνεια είναι και αυτή μια μορφή δύναμης και αυτό δεν πρέπει να υποτιμηθεί. Είναι επίσης μια μορφή δύναμης που συγκροτεί ιστορικές περιόδους. Κάθε interregnum, κάθε ούτως αποκαλούμενη "μεταβατική" περίοδος, είναι περίοδος όπου βασιλεύει η αδράνεια: τόσο αντικειμενικά, στο επίπεδο της εγκόσμιας δράσης, όσο και υποκειμενικά, στο επίπεδο της σκέψης.

Αυτό σημαίνει ότι στις μεταβατικές περιόδους δεν μπορεί να αρκεστούμε σε μια σκέψη που είναι απλώς αλλεργική στην αδράνεια, που μας προστάζει να κάνουμε αυτό ή εκείνο ώστε να αποφύγουμε πάσει θυσία να μείνουμε αδρανείς. Η έλλειψη κατεύθυνσης κάνει ακόμα και την πιο πολυάσχολη σκέψη σύμμαχο της αδράνειας. Και αντίστροφα: όσο περισσότερο πολυάσχολη η σκέψη, τόσο λιγότερες οι πιθανότητες να οδηγήσει κάπου.

Από τη μάταιη, σπασμωδική κινητικότητα του χοιριδίου στο κλουβί είναι προτιμότερη η τεταμένη ακινησία που διατηρεί μια τίγρης πριν το άλμα.

VII
Ψοφοδεής ρασιοναλισμός: Ό,τι απομένει απ' την αριστερά ως φορέα "μεταρρύθμισης" όταν η πρωτοβουλία μεταρρυθμιστικών κινήσεων περνά εξ ολοκλήρου στα χέρια της Παλινόρθωσης της κοινωνίας φεουδαρχικών προνομίων.

VIII
Όλα θα ήταν πολύ καλύτερα για την δημόσια σφαίρα --αν όχι και για την οικονομία-- αν οι χιλιάδες οικονομολόγοι που εκπαιδεύτηκαν ως εμπροσθοφυλακή προπαγάνδας για αυτούς που δεν καταδέχονται καν να μιλούν στο πόπολο (τι ντροπή, να είσαι δούλος που παριστάνει τον αφέντη!) αποφάσιζαν να κάνουν και καμμιά τίμια δουλειά, αφού πρώτα έκαιγαν ή, καλύτερα, έτρωγαν τα πτυχία τους. Είναι αρκετό για το στομάχι του ανθρώπου να έχει να κάνει με πολιτικίζοντες δημοσιογράφους και δημοσιογραφίζοντες πολιτικούς όλη μέρα. Αλλά τελικά, αντί για το κοπάδι χωρίς βοσκό που έβλεπε ο Νίτσε, φτάσαμε να έχουμε πολλούς αλαφροίσκιωτους βοσκούς που μαγεύονται οι ίδιοι απ' τη φλογέρα τους, ξεχνώντας ότι δεν τους ακολουθεί κανένα κοπάδι.

IX
Στην Ελλάδα, η ταμπέλα "αριστερά" έχει πλέον τον ίδιο ακριβώς ρόλο --και την ίδια ερμηνευτική αξία-- με τις πράσινες συσκευασίες προϊόντων στο σουπερμάρκετ: είναι μια τεχνική σημειωτικής χειραγώγησης δια της οποίας ένα συχνά τοξικό και ανθυγιεινό περιεχόμενο μεταμορφώνεται μαγικά στο αντίθετό του. Για αυτό και η μοίρα της μοιάζει πολύ με την μοίρα των προϊόντων στα ράφια των σουπερμάρκετ: δεν υπάρχει πλέον μη "οικολογικά" πλασαρισμένο προϊόν, που σημαίνει ότι η ίδια η αρχή διάκρισης έχει καταλήξει να υπονομεύει κάθε διάκριση.

Μπροστά σε μια αριστερά που δεν είναι πουθενά ακριβώς στον βαθμό που είναι παντού --έτσι που όλοι, από τον πρωθυπουργό ως τον Στρως Καν μπορούν να μιλούν με συμπάθεια και θέρμη για την "αριστερά" και ως "αριστεροί" (ποτέ δεν εμφανίστηκαν τόσοι πολλοί "αριστεροί" όσο στην εποχή της ωμής Παλινόρθωσης του εργασιακού μεσαίωνα)-- η απάντηση είναι: "Προς Θεού, λιγότερη αριστερά! Δεν θα αντέξουμε άλλο τόση πολλή αριστερά! Θα πάρουμε κάτι σε στοιχειώδη πολιτική ειλικρίνεια!"

X
Το αξίωμα που ανακύπτει: σε δύσκολους καιρούς, είναι άχρηστο για το κεφάλαιο να υπερασπίζεται τον πολιτικό του βραχίονα με βάση τις αξίες και προτεραιότητες που προσιδιάζουν στο ίδιο. Είναι πολύ χρησιμότερο να δίνει σ' αυτές τις αξίες και προτεραιότητες την ταμπέλα των αντιθέτων τους. Με τον τρόπο αυτό δεν καταφέρνει βέβαια να ξεγελάσει κανένα για το τι εκπροσωπεί το ίδιο· ναρκοθετεί όμως αποτελεσματικότατα το πολιτικό λεξιλόγιο του αντιπάλου.

XI
Παραδοξότητα: Οι πραγματικά αφοσιωμένοι κομμουνιστές είναι τις περισσότερες φορές βαθιά μοναχικοί άνθρωποι. Η κακοπροαίρετη ερμηνεία του φαινομένου είναι ότι ο κομμουνισμός, με την έμφασή του στη συλλογικότητα, τούς βοηθά να αναπληρώσουν φαντασιακά την πραγματική τους συναίσθηση ότι δεν ανήκουν, ότι είναι ξένοι προς τον κόσμο. Η καλοπροαίρετη είναι ότι η πραγματική κομμουνιστική συλλογικότητα δεν είναι καθόλου κάτι εχθρικό προς την μοναχικότητα. Το κομμουνιστικό ιδεώδες δεν είναι η συλλογικότητα ως τέλος, ως τελικός ορίζοντας της ανθρώπινης ύπαρξης. Είναι μάλλον το τέλος της συλλογικότητας, η εκπλήρωση-ως-υπερκέραση της συλλογικής οργάνωσης της κοινωνίας. Γιατί μόνο σε μια κοινωνία όπου η συλλογική ζωή εκφράζει κάτι άλλο από εξάρτηση, από την αδήριτη ανάγκη της επιβίωσης, θα μπορέσουν οι άνθρωποι να σταθούν απέναντι στη μοναξιά τους οντολογικά, χωρίς να την μετατρέπουν σε καταφύγιο για απογοητεύσεις ή σε σύμπτωμα στέρησης, αλλά βιώνοντάς την ως το αληθινό, σωσμένο πρόσωπο της ελευθερίας τους να είναι με το είναι τους.

XII
(Εις μνήμην Mikhail Mikhailovich Bakhtin)
Η ικανότητα να γελάς, να είσαι ελαφρύς και γρήγορος πυγμάχος, να συνέρχεσαι απ' τα χτυπήματα γρήγορα και χωρίς αυτολύπηση, να τιμάς αυτό που μέσα σου έχει ζωή και δίνει ζωή: όλα τούτα τα χαρίσματα, κρίσιμα για όποιον θέλει να στοχάζεται, πηγάζουν από την επαφή του με τον λαό, με το λαϊκό στοιχείο μέσα του. Ο κόσμος της άρχουσας τάξης, όσο εκλεπτυσμένος και αν φαίνεται, είναι χωρίς χαρά--κατεσταλμένος, σκυθρωπός και μουντός. Για αυτό και η εμμονή στην υψηλών ηθικών τόνων καταδίκη του "λαϊκισμού" δεν αργεί να αποκαλύψει το απεχθές πρόσωπο του μίσους για το λαό. Ο λαός είναι αυτός που ξέρει να γελά σοβαρά. Η συνοφρύωση της άρχουσας τάξης και η σοβαροφάνεια των λακέδων της δεν πρέπει να μας κάνουν να ξεχνούμε ότι η ελπίδα πως τα παιδιά του θα μάθουν να σκέφτονται είναι αυτή για χάρη της οποίας ο λαός υπομένει την διαρκή περιφρόνηση που εισπράττει από τους πάστορες της εξουσίας με την αξιοπρέπεια της ιλαρότητας.