Thursday, October 7, 2010

28/1/2010-R.E.M.ember

(Για την Σ.)

"Fall on Me", Life's Rich Pageant (1986): Κάποιου είδους τσομσκιανό παιχνίδι με τις συντακτικές δομές. Είναι η πρόταση "There's the problem feathers iron bargain buildings weights and pulleys" συντακτικά σωστή; Μάλλον, αν υπονοηθούν μερικά άηχα σημεία στίξης: "There's the problem: feathers, iron, bargain buildings, weights and pulleys." Εσωτερικός νοηματικός πυρήνας: το πρόβλημα είναι η βαρύτητα. Φτερό, σίδερο, ψηλό σημείο ρίψης από την κορυφή κάποιου κτηρίου, βάρη. Οι τροχαλίες (pulleys) πιθανόν συνειρμικά, ως μέσα παραπομπής στην εικονογραφία της έλξης βαριών υλικών για την κατασκευή ουρανοξυστών. Ανάμεσα στο περιεχόμενο και τη μορφή, η αλληγορία: κατασκευή και βαρύτητα θεματικά, διάλυση της δομής συντακτικά.

Το ίδιο με το συντακτικό της αλληλουχίας "Building towered foresight isn't anything at all", που μάλλον απαιτεί μια caesura (τελεία, άνω τελεία, άνω-κάτω τελεία) μετά το ρηματοποιημένο ουσιαστικό "towered." Η σύνταξη υποσκάπτει την στατική ισορροπία του υψωμένου κτηρίου. Είναι τελείως υποκειμενικό ότι αυτή η αδυναμία στις συντακτικά στριφνές δομές των πρώιμων στίχων των R.E.M με παραπέμπει στη βίαια σύνταξη του Mark E. Smith των Fall; (Κατάρρευση: απώλεια ικανότητας συγκράτησης του βάρους· η δύναμη της βαρύτητας πάνω στις δομές).

Σημασιολογικά όμως, βρισκόμαστε αρκετά μακριά από τον Clockwork Orange, "ultraviolent" κόσμο του βρετανού Smith. Στις δύο αράδες που απομόνωσα πιο πάνω, για παράδειγμα. Στην πρώτη μοιάζει να εμπλέκεται αυτή η χαρακτηριστική πρώιμη εμμονή του Stipe με τα πράγματα: χερούλια, παπούτσια, πυξίδες, δάπεδο, συρτάρια, ξεπερασμένα, σκονισμένα μηχανήματα. Η ρακένδυτη υλικότητα των πραγμάτων ως ενσάρκωση του πιο αδιαπέραστα, ανεξήγητα πνευματικού ή φαντασματικού. Ταρκόφσκι, Χάιντεγκερ, είναι-στον-κόσμο. Ο Μπένγιαμιν του "Συλλέκτη", του δοκιμίου για τον σουρρεαλισμό, του Passagenwerk. Το κατά Ντεριντά Κεφάλαιο.

Στη δεύτερη κυριαρχεί αυτό που στην πρώτη ακόμη υποφώσκει: μια αρχιτεκτονική αλληγορία. Το υπόρρητο αφήγημα της αμερικανικής Βαβέλ ("building towered"), της επικείμενης κατάρρευσης του υπεραισιόδοξου αρχιτεκτονικού πλάνου του ρηγκανικού κράτους (Reaganomics: "foresight isn't anything at all"), και ακόμη, η αίσθηση μιας αδιόρατης απειλής: 1983, Strategic Defense Initiative, Mutual Assured Destruction (MAD), "Star Wars". Πρόκειται για ένα πολιτικό ασυνείδητο, ιστορικά επικαθορισμένο από τα τελευταία χρόνια του ψυχρού πολέμου, που θα εγγραφεί πιο ξεκάθαρα στον στίχο "buy the sky and sell the sky" και αργότερα, "bleed the sky."

Περασμένα ξεχασμένα; Από αυτό το χρονικό σημείο, από την άλλη όχθη του 80, η διαρκής επανάληψη του "fall" ήδη κάνει το "building towered", τον υβριστικά υψωμένο πύργο της Βαβέλ, να γέρνει, σαν τον πύργο της Πίζας, προς μια άρρητη συνήχηση: "building toppled." Η ενδεκάτη του Σεπτέμβρη και η --με επίκεντρο τις Η.Π.Α-- κρίση του 2008 αργούσαν ακόμα, αλλά ήταν, θαρρώ, ήδη εκεί, όπως σε όλες τις παλιές αμερικάνικες ταινίες εκστατικής αρχιτεκτονικής καταστροφής, από το Κινγκ Κονγκ και δώθε.

Από την άλλη, η αποφατική λέξη που υπάρχει αλλά που κανείς εραστής δεν θυμάται: "Don't". Γιατί διαγράφεται από το αυτί αυτό το "don't"; Φταίει ο τίτλος, που το αφαιρεί ήδη; Φταίει ο τρόπος που ο Stipe το λέει σχεδόν άηχα, αμέσως πριν γεμίσει το "fall" με σώμα, με τον αέρα της ορφικής έκκλησης; Όπως και να χει, το τραγούδι γράφεται αποφατικά αλλά ακούγεται πάντα καταφατικά. Fall on me.

Και αυτό, από μία άποψη, είναι η συμβαντικά σημαίνουσα ποπ. Μια κατάφαση από το πουθενά, αδικαιολόγητη, παράλογη, καθ' υπέρβασιν των συνθηκών. Και έτσι ένα τραγούδι με αινιγματικές αναφορές στην επερχόμενη καταστροφή (το θέμα επιστρέφει στο Document δια του χοροποδηχτού, χαμογελαστού αποκαλυπτισμού του "It's the end of the world as we know it (and I feel fine)), έμεινε στα αυτιά των θαμώνων ατελείωτων μπαρ ως έκκληση στον άλλο, ερωτικό κάλεσμα. Τα δυο τους, το τραγούδι που διαβάζεις και το τραγούδι που ακούς, το τραγούδι-κείμενο και το τραγούδι-πρόσληψη, φόβος και έρωτας, διπλώνουν το ένα πάνω στο άλλο, σαν εξώφυλλο και οπισθόφυλλο σε διπλό LP.

Εξήγησα κάτι για το αντικειμενικό νόημα του τραγουδιού; Νομίζω τίποτε. Η ερμηνεία όμως δεν είναι εξήγηση. Είναι μια υποκειμενική διάσχιση, στον χρόνο --τον χρόνο που ανοίγει εντός του κειμένου και τον χρόνο που μεσολαβεί ανάμεσα σε κείμενο και κείμενο-- της απόστασης. Είναι η ηλεκτρισμένη ακίδα που διατρέχει το αυλάκι του κειμένου χωρίς να το πληγώνει, και κάνει την εσωτερική του μουσική να ακουστεί.